vrijheid, vetes & vagevuur

de middeleeuwen in het noorden
vanaf 10 september 2022
vrijheid, vetes & vagevuur

vrijheid, vetes & vagevuur

10 september 2022 t/m 8 januari 2023

Van 10 september 2022 tot en met 8 januari 2023 presenteert het Fries Museum Vrijheid, Vetes & Vagevuur: de middeleeuwen in het Noorden. De tentoonstelling toont nieuwe wetenschappelijke inzichten over de samenleving van het noorden in de volle en late middeleeuwen. Het Friesland van toen (Tota Frisia) strekte zich uit van de huidige provincie Friesland tot aan de Wezer in het Duitse Ostfriesland. In tegenstelling tot elders in Europa bestuurden de Friezen zichzelf, kozen ze hun eigen rechters, hadden ze een eigen taal en een eigen kenmerkende kledingstijl. Aan de hand van de rijke archeologische collectie middeleeuwse voorwerpen van het Fries Museum, aangevuld met (inter)nationale bruiklenen, komt de eigenzinnige, verdwenen wereld van Friesland tussen 1067-1567 tot leven. 
Deze grote tentoonstelling sluit naadloos aan op het hooggewaardeerde Wij Vikingen in 2019.

Vrouwen volbehangen met blinkende juwelen, krijgers met polsstoksperen en opgeschoren haar. Gewelddadige vetes tussen clans. Een landschap waar een uitzonderlijk hoog aantal kastelen, kerken en kloosters de horizon domineerde. Dit is niet de fantasiewereld van een kersvers gelanceerd computerspel, maar een op nieuw onderzoek gebaseerde voorstelling van Friesland tijdens de volle en late Middeleeuwen.
Hier ging het er anders aan toe dan elders in Europa. Dat kwam omdat de Friese landen nooit een centrale bestuursvorm kregen. De Friezen werden niet bestuurd door een graaf of hertog, maar bestuurden zichzelf, iets wat als de kern van ‘de Friese vrijheid’ wordt gezien. Deze bijzondere politieke situatie werkte door in alles: van rechtspraak en bestuur tot de taal, van vechtstijl tot zelfs mode, waardoor de streek een heel eigen karakter kreeg.

verdwenen wereld

Het Fries Museum brengt dit tot nu toe onderbelichte hoofdstuk uit de middeleeuwse geschiedenis tot leven, aan de hand van blinkende muntschatten, fonkelende juwelen, prachtige geschriften en eeuwenoude relieken. De tentoonstelling en de bijbehorende publicatie worden samengesteld door Diana Spiekhout, conservator terpencultuur en middeleeuwen. Spiekhout promoveerde in 2020 aan de Rijksuniversiteit Groningen op het middeleeuwse kastelenlandschap. In haar proefschrift analyseerde ze de ontwikkeling van bisschoppelijke burchten, adellijke huizen in relatie tot het landschap en de samenleving in Noordoost-Nederland tussen 1050 en 1450. Conservator Diana Spiekhout is een veelgevraagd expert op het gebied en was eerder dit jaar te zien in de NPO-serie Het verhaal van Nederland, in de aflevering Friezen en Franken over de vroege middeleeuwen.

In deze tentoonstelling zet Spiekhout het onderzoek uit haar proefschrift voort, wat resulteert in een interdisciplinaire benadering waarin archeologie, landschap, antropologie, architectuur en geschiedenis worden samengebracht, om zo goed mogelijk de verdwenen wereld van het Friesland van toen te reconstrueren. De tentoonstelling gaat in op vragen als: Hoe zag de samenleving en het landschap van het middeleeuwse Friesland eruit? Wat vertelt ons dat over de gewoonten en gebruiken van zijn bewoners? In hoeverre klopt het algemene, bestaande beeld van de middeleeuwen dat wij hebben?

familietentoonstelling
Niet alleen de geschiedenisliefhebber kan zijn hart ophalen, Vrijheid, Vetes & Vagevuur is ook bij uitstek geschikt voor een uitje met het hele gezin. Kinderen van 8 tot 12 jaar oud mogen met een schatkaart zelfstandig op ontdekkingstocht door de tentoonstelling. Achter luikjes, in laadjes en op andere 'verborgen' plekken ontdekken ze de verdwenen wereld van de middeleeuwen op hun eigen manier: hoe zwaar is een maliënkolder? Hoe leerden monniken schrijven? En waarom schoor Wybe van Grovestins (Skerne Wiebe) zijn halve hoofd kaal? Aan het eind mogen ze naar huis met een heuse Friese muntfibula.

levensgrote katapult

In samenwerking met ROC Friese Poort in Sneek maakt het Fries Museum een nauwgezette reconstructie van een enorme middeleeuwse katapult, een blijde. In de hoek van de eerste grote zaal torent deze boven de bezoekers uit, niet alleen als blikvanger die het verhaal op bijzondere wijze illustreert, maar om bezoekers de kans te geven om nog dichterbij het verleden te komen. Een dergelijk samenwerkingsproject resulteerde bij de tentoonstelling Wij Vikingen in een levensgroot Vikingschip, naar bouwtekeningen van Deense scheepsarcheologen.

vormgeving
In de tentoonstelling Vetes, Vrijheid & Vagevuur wordt de bezoeker door zes zalen meegenomen naar de volle en late middeleeuwen. Het tentoonstellingsconcept en -ontwerp is ontwikkeld door Studio Louter en Opera Amsterdam. Ook maakt Ulco Glimmerveen een 3D impressie van het middeleeuwse landschap van het Friese Rinsumageest. Rinsumageest was de thuisbasis van een van de weinige middeleeuwse Friezen die we van gezicht kennen: de jonge edelman Eppo, die zijn gezicht liet afbeelden op zijn grafsteen.

publicatie

Bij de tentoonstelling verschijnt een rijk geïllustreerde publicatie, waarin aan de hand van de nieuwste wetenschappelijke inzichten de boeiende wereld van het middeleeuwse Friesland wordt gereconstrueerd. Met bijdragen van: Rolf H. Bremmer Jr, Casper J. van Dijk, Egge Knol, Grytsje Klijnstra, Sonja König, Stefan Krabath, Bert Looper, Anneke B. Mulder-Bakker, Han Nijdam, Jeroen Punt, Antje Sander, Mans Schepers, Theo Spek, Diana Spiekhout en Marvin Wiegand.  
Vrijheid, Vetes en Vagevuur. De middeleeuwen in het Noorden wordt in samenwerking Noordboek | HL Books uitgegeven en kost € 29,90.

middeleeuws bier

Grutte Pier Brouwerij maakt bij de tentoonstelling een bijpassend bier. Het bier wordt niet gebrouwen met hop, maar met gagel/gruit. Gagel was een bestanddeel van ‘de Gruit’ waarmee bier in de middeleeuwen op smaak werd gebracht en dat het tegelijkertijd bitterder en houdbaar maakte. Naast deze middeleeuwse brouwtechniek verwijst het bier ook naar een verhaal uit de tentoonstelling: Skerne Wiebe, waarschijnlijk één van de laatste vrije Friezen met het traditionele geschoren Friese kapsel uit de Middeleeuwen.
Hiermee geeft het museum een gevolg aan de succesvolle samenwerking met Grutte Pier Brouwerij, die in 2019 bijpassend bij de Vikingententoonstelling een bier brouwde. Dit bier werd in 2020 zelfs tot Bier van het Jaar gekroond door de Mitra.

© Fries Museum - alle rechten voorbehouden disclaimer privacybeleid