een droom over woden
Onderzoeker Han Nijdam van de Fryske Akademy stuitte bij het onderzoek op een lied, verscholen in een eeuwenoude tekst over Redbad, dat naar hun overtuiging de koning zelf aan het woord laat. Het verhaalt hoe de oude en zieke koning twijfelde of hij zich zou laten dopen, in een tijd waarin het christendom in Frisia terrein won op het voorchristelijke geloof. In zijn droom verschijnt zijn god Woden, die hem aanspoort zijn geloof niet op te geven en hem in ruil daarvoor een schitterend hiernamaals belooft. De onderzoekers vermoeden dat het lied afkomstig is uit Oost-Friesland, destijds nog niet veroverd door de Franken. Redbad koos er uiteindelijk voor zich niet te laten dopen.
de legende, maar dan van de andere kant
De ontdekking werpt ook nieuw licht op het bekendste Redbad-verhaal: de legende waarin de koning zijn voet terugtrekt uit het doopvont, overgeleverd in de Vita Wulframni, de christelijk gekleurde levensbeschrijving van de heilige Wulfram. Het hoofdstuk over de mislukte doop en het hoofdstuk over Redbads droom volgen elkaar op in die tekst, maar in die volgorde sluit het verhaal niet goed op zichzelf aan. Han Nijdam:
"Als we de twee episodes zien als de christelijke versie van een oorspronkelijk lied over Redbad en Woden, dat in de tweede helft van de achtste eeuw de ronde deed in het nog ongekerstende deel van Frisia, dan valt alles op zijn plek. In dat oorspronkelijke verhaal kwam eerst de droom en pas daarna de mislukte doop. Redbad wist dan al wat Woden hem na zijn dood in het vooruitzicht had gesteld, en kon met vertrouwen zijn voet uit het doopvont terugtrekken."
bevestiging vanuit scandinavische bronnen
Onderzoekers Hilbert Vinkenoog en Petter Jensen vergeleken het gereconstrueerde verhaal met Oudnoorse poëtische bronnen waarin dromen, Odin en Walhalla eveneens een rol spelen. Die vergelijking versterkt het beeld dat het Friese verhaal over Redbad en Woden aansluit bij een bredere, gedeelde Noordse traditie rond dit soort sterfbedvisioenen.
een machtiger fries koningschap dan gedacht
Naast de ontdekking rond Walhalla, tekent het onderzoek een genuanceerder beeld van het Friese koningschap. Waar Redbad doorgaans vanuit christelijk-Frankisch perspectief is bestudeerd, is dit onderzoek voor het eerst vanuit comparatief Germaans perspectief uitgevoerd, met gebruikmaking van bronnen uit onder meer Scandinavië. Daaruit blijkt dat Redbad optrad als een sacrale koning die voorging in rituelen en offers. Ook blijkt het Friese rijk, dat zich op zijn hoogtepunt uitstrekte van de Belgische kust tot Denemarken en tot in het rivierengebied bij Utrecht, te hebben bestaan uit een netwerk van regionale leiders die Redbad als overkoning erkenden. Samen vormden zij een macht waar ook de Franken rekening mee moesten houden.
nu te zien, straks na te lezen
Deze inzichten vormen mede de basis voor de tentoonstelling Redbad: de legendarische koning, die vanaf 5 september 2026 koning Redbad neerzet als overkoning van Frisia — inclusief een Walhalla-scène die in de laatste zaal van de tentoonstelling centraal staat. De onderliggende wetenschappelijke onderbouwing van de ontdekking volgt in het hoofdstuk "Sacral Kingship: A Song of Redbad and Woden", door Nijdam, Van Aalst, Jensen, Sterken en Vinkenoog, dat verschijnt in de wetenschappelijke bundel bij het REDBAD-project in februari 2027. Bezoekers hoeven dus niet te wachten op de wetenschappelijke publicatie: de ontdekking is dit najaar al in de tentoonstelling zelf te ervaren.
onderdeel van groot Europees onderzoek
Het REDBAD-project is een Nederlands-Duitse samenwerking tussen archeologen, historici, musea en onderwijsinstellingen, mede mogelijk gemaakt door het Interreg VI-programma Deutschland-Nederland. Naast de tentoonstelling en de wetenschappelijke bundel omvat het project een publieksboek, een onderwijsprogramma en het historische rollenspel Mythwatch: The Age of Redbad. Onderzoekers wijzen erop dat dit soort inzichten over Fryslâns vroegste geschiedenis relatief laat naar boven komt, omdat er over deze periode weinig geschreven bronnen bewaard zijn gebleven — een achterstand die het onderzoeksproject nu actief inhaalt.
‘Redbad: de legendarische koning’ is van 5 september 2026 tot en met 7 februari 2027 te zien in het Fries Museum en reist daarna door naar het Ostfriesisches Landesmuseum Emden.
