de poptaschat

fries zilver op wereldschaal

In musea over de hele wereld zijn kopieën van de Poptaschat te vinden. Toch is het originele zeventiende-eeuwse zilverensemble bij het grote publiek opvallend onbekend. Met de tentoonstelling De Poptaschat: Fries zilver op wereldschaal brengt het Fries Museum daar verandering in.

Twee kandelaren, een kaarsensnuiter, een lampetstel bestaande uit een grote kan met schotel en een kleinere schotel. De zes rijkgedecoreerde stukken vormen samen een van de belangrijkste voorbeelden van Friese en Nederlandse zilversmeedkunst. De tentoonstelling vertelt het bijzondere verhaal achter dit topstuk: van de ontstaansgeschiedenis en het vakmanschap tot de reis die de zilverschat uiteindelijk naar het museum bracht.

opening: de poptaschat

zaterdag 6 juni 2026: gratis activiteiten op de openingsdag

een internationale schat

In de zeventiende eeuw was Friesland een belangrijke speler op het gebied van zilversmeedkunst. Als de schat in de negentiende eeuw opduikt in een tentoonstelling wordt het Poptazilver als absoluut hoogtepunt herkend. In opdracht van het Victoria and Albert Museum in Londen worden er replica's gemaakt, als toonaangevend voorbeeld voor zilversmeden. Deze kopieën verspreiden zich naar museale collecties over de hele wereld, waaronder het Rijksmuseum in Amsterdam en het Metropolitan Museum of Art in New York. Sinds 1985 valt het ensemble onder de Wet Behoud Cultuurbezit, inmiddels de Erfgoedwet. Hiermee wordt de Poptaschat aangemerkt als een schat van nationale waarde.

De Poptaschat, ca. 1670 | Collectie Fries Museum, bruikleen Voogden Stichting het Dr. H. Popta-Gasthuis, Marsum. Foto door Tom Haartsen

Sinds 1881 staan de zes stukken in het Fries Museum, maar daarvoor was dit pronkzilver eeuwenlang thuis op het Poptaslot. Deze adellijke state stamt uit de vijftiende eeuw en staat in Marsum, een klein dorpje vlakbij Leeuwarden. De state behoort tot de best bewaarde stinzen van Friesland. In juli en augustus is het slot te bezoeken bezoeken met een rondleiding. Kijk voor meer informatie op poptaslot.nl.

poptaslot

bekijk de website

metamorfosen

De schat werd rond 1670 vervaardigd door Leeuwarder zilversmeden Rintje Jans en Nicolaes Mensma, in opdracht van jonkvrouw Anna van Eysinga. De freule moest hier waarschijnlijk een flink bedrag voor geleend hebben: het ensemble vertegenwoordigde een aanzienlijk vermogen. Met het zilverwerk etaleerde Eysinga niet alleen haar rijkdom en status, maar ook haar culturele ontwikkeling en wereldkennis. Zo verwerkte Jans in het lampetstel en de schotel verschillende mythologische scènes uit prenten van Ovidius’ Metamorfosen en voorstellingen van het nieuwe Amsterdamse stadhuis. Ook de kandelaren van Mensma zijn voorzien van verwijzingen naar de klassieke mythologie. In de tentoonstelling wordt zichtbaar welke verhalen en voorstellingen in de stukken zijn verwerkt.

Lampetschotel | Collectie Fries Museum, bruikleen Voogden Stichting het Dr. H. Popta-Gasthuis, Marsum. Foto door Tom Haartsen

Lampetschotel (detail) | Collectie Fries Museum, bruikleen Voogden Stichting het Dr. H. Popta-Gasthuis, Marsum. Foto door Tom Haartsen

anna's pronkzilver

Ondanks dat de schat in opdracht van Anna van Eysinga werd gemaakt, draagt het ensemble de naam en het familiewapen van Popta. Na haar overlijden in 1683 werd haar Heringastate, samen met het grootste deel van haar zilver, gekocht door de steenrijke advocaat dr. Henricus Popta. Hij liet zijn familiewapen op de schaal aanbrengen, over het wapen van Eysinga heen. De Heringastate werd het Poptaslot en Anna’s pronkzilver werd de Poptaschat.

Na het overlijden van Popta in 1712 bepaalde zijn testament dat zijn state, het door hem gestichte vrouwengasthuis en het pronkzilver voortaan door vier voogden beheerd moesten worden. Dat gebeurt, ruim drie eeuwen later, nog steeds. Tot 1786 organiseerden deze voogden bovendien jaarlijkse ‘voogdenmaaltijden’ voor henzelf en de vrouwen van het gasthuis, waarbij het uitbundige zilver van Eysinga daadwerkelijk in gebruik was.

'De Poptaschat: Fries zilver op wereldschaal' wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting dr. H. Popta Gasthuis, Stichting Fonds Nederlandse Adel, Boelstra-Olivier Stichting, Boersma Adema Stichting en de P.W. Janssen's Friesche Stichting.

Het Fries Museum wordt mede gefinancierd door Windpark Fryslân, de Provincie Fryslân, het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de VriendenLoterij, Ir. Abe Bonnema Stichting en de Vrienden van het Fries Museum.