200 jaar koninklijk fries genootschap

vanaf zomer 2027

In 2027 bestaat het Koninklijk Fries Genootschap / Keninklik Frysk Genoatskip 200 jaar. Dat jubileum wordt gevierd met een tentoonstelling in het Fries Museum. Voor de tentoonstelling schrijven het Fries Museum en het KFG nu een verkiezing uit waarbij publiek kan stemmen op een aantal schilderijen. Het werk met de meeste stemmen zal worden gerestaureerd en tentoongesteld. Stemmen kan t/m 18 oktober. Klik hier om te stemmen.

Kleine heer van stand
Voor de verkiezing zijn drie kanshebbers geselecteerd. Het eerste werk is het portret van een onbekende jongen van ongeveer 12 jaar. Het geschilderde wapen verraadt dat hij uit de familie Roorda van Tzummarum stamt. Aan zijn kleding – een korte wambuis met een wijde broek tot op de knie, een plooikraag, kousen met strikken en schoenen met rozetten – valt te herkennen dat het schilderij rond 1600 gemaakt moet zijn. Op de tafel naast hem zijn verschillende boeken afgebeeld. Wellicht gaat het om een kleine heer van stand op weg naar school? Het portret is duidelijk toe aan een opknapbeurt: de naden tussen de planken van het paneel staan open en om te voorkomen dat de verf verder loslaat is het werk op veel plekken beplakt met Japans papier. Waarschijnlijk is het portret in de 19de eeuw overgeschilderd, wat betekent dat het resultaat van een restauratie spannend is: mogelijk zitten er onder deze retouches nagenoeg kale planken.

Kandidaat 1: jongen uit het geslacht Roorda van Tzummarum

Dochter van een Leeuwarder regent en burgemeester
Het tweede werk is een portret van de 23-jarige Maeijke Gerrijts van Jelgerhuys, dochter van landeigenaar en bestuurder Gerrit Wybes Jelgerhuys. Haar moeder, Phy Douwes Jayema, stamt uit een zeer vermogend en invloedrijk geslacht in Leeuwarderadeel. Ze is gekleed in het zwart met een dubbele pijpkraag en mouwen met goud gepointilleerd. Om haar middel draagt ze een gouden ketting met daaraan een pomander of geurbol. Deze haalt ze demonstratief naar boven om te laten zien dat ze een dame van verfijning en elegantie is. Haar naam en het familiewapen maken het typisch zestiende-eeuwse plaatje af. Ook dit schilderij behoeft restauratie: door eerdere werkzaamheden is het vernis gedegenereerd, waardoor vooral haar gezicht en handen ernstig zijn aangetast.

Portret van Maeijcke Gerrijts Jelgerhuys

Broer en zus?
Tot slot doen twee portretten samen mee aan de verkiezing. Het gaat om kinderportretten uit de familie Cammingha. Lang stonden de geportretteerden bekend als de zusjes Ymck en Ida Catharina, dochters van Schelte van Paffenrode en Wick van Dekema. De kleuters zijn bijna overdadig gekleed in rijke stoffen met takken en tulpen erop, goudgalonnetjes en rode schoenen. Links zien we de 5-jarige Ymck. Van het rechter portret werd aangenomen dat het om haar zusje Ida ging. De manier waarop het kind is afgebeeld verraadt echter dat dit een broertje moet geweest zijn, herkenbaar aan de schuin om het lichaam gedragen gouden kettingen, aan de stoere jachthond naast hem en aan de afhangende rode veer bij zijn mutsje. Ook dit duo heeft baat bij een restauratie, om de stoffen en gezichtjes weer helemaal schoon en fris te maken.

Kandidaat 3: Ymck van Paffenrode met haar broer?

Financiering
Het KFG betaalt de restauratiekosten van het winnende portret. Giften zijn niettemin welkom, want bij voldoende geld zou de restauratie van nummer 2 en wellicht zelfs nummer 3 spoedig kunnen volgen. Klik hier voor meer informatie.

Tentoonstelling
Het winnende portret zal vanaf de zomer van 2027 te zien zijn in het Fries Museum. De tentoonstelling laat de rijke verzamelgeschiedenis van het Koninklijk Fries Genootschap zien, die uiteindelijk geleid heeft tot het ontstaan van het Fries Museum. Je ontdekt hoe de brede collectie van het KFG tot stand is gekomen, aan de hand van topstukken én objecten die lang onderbelicht zijn gebleven. 

Schatkamer van Friesland 
In 1827 werd het Provinciaal Friesch Genootschap ter beoefening der Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde (nu: Koninklijk Fries Genootschap / Keninklik Frysk Genoatskip) opgericht. Het genootschap zou ervoor zorgen dat de Friese identiteit bewaard bleef door het onderzoek naar en de belangstelling voor de Friese geschiedenis en cultuur te bevorderen. Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het genootschap werd in 1877 de Historische Tentoonstelling van Friesland georganiseerd. Met 30.000 bezoekers was de expositie zo’n succes, dat het Eysingahuis in Leeuwarden kon worden aangekocht. Daarmee staat het KFG aan de wieg van het Fries Museum, dat in 1881 in het Eysingahuis gevestigd werd (maar uiteindelijk, in 2013, naar het Wilhelminaplein verhuisde), en vormt de verzameling van het genootschap nog altijd het fundament voor de collectie van het Fries Museum.