gezicht op de westersingel

In de loop van de achttiende eeuw werd schaatsen in Holland meer en meer gezien als een sport voor de gewone man, maar in het noorden van Nederland was dit zeker niet het geval. De wedstrijden werden aanvankelijk, net als dat bij kaatsen het geval was, georganiseerd door herbergiers die er een goede gelegenheid inzagen om extra te verdienen aan verteringen van de grote massa toeschouwers. Begin negentiende eeuw waren het mensen uit de gegoede burgerij, prominente Friezen (of Groningers in Groningen), die de wedstrijden gingen organiseren en zij deelden met mensen uit hun kring de kosten en loofden de kostbare prijzen uit, vaak van goud en zilver. De winnaars konden, indien nodig, deze aanzienlijke prijzen, weer te gelde maken. De organisatoren deden hun best om de wedstrijden zo geregeld en ordelijk als mogelijk was te laten rijden: geen mensen op de baan behalve de officials, de deelnemers, de baanvegers, enzovoort.

Gezicht op de Westersingel te Leeuwarden, in de winter, hardrijderij voor vrouwen, Nicolaas Baur, 1809 | Collectie Fries Museum

In de zware winter van 1808-1809 konden er eindelijk weer verschillende wedstrijden gereden worden. Baur schildert hier de wedstrijd tussen jonge, ongehuwde vrouwen in Leeuwarden. Vierenzestig vrouwen tussen de zestien en de zesendertig jaar (oudste was uiteindelijk 27) streden in de voorrondes tegen elkaar. Om goed te kunnen schaatsen moesten ze hun bovenkleding uitdoen: een deel van hun gekouste benen werd zo zichtbaar en dit in combinatie met hun blote armen gaf aanleiding tot artikelen in de krant over zedeloosheid. Natuurlijk waren er ook mensen, die genoten van het kijken naar deze sportieve vrouwen. Als winnares kreeg Houkje een gouden oorijzer en Mayke won de tweede prijs, de premie: een gitten ketting met een gouden slot met kroontje. Voor Houkje zal het winnen van de wedstrijd een geweldige opsteker geweest zijn: acht maanden daarvoor was haar moeder op 43-jarige leeftijd overleden en als oudste dochter van een schipper kwam de zorg voor het kinderrijke gezin op haar neer. Ze zal het gouden oorijzer verkocht hebben, want het wordt jaren later niet meer in haar boedel aangetroffen.